1 Birinci Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Kurulu?u, Mütareke’den
Ankara’ya, sy.14, prg.5

 

2 Ankara-Kurtulu? Sava?? Müzesi(I.TBMM Binas?), T.C. Kültür Ve Turizm
Bakanl???, I.TBMM’nin Aç?l???

We Will Write a Custom Essay Specifically
For You For Only $13.90/page!


order now

Uygulanan en büyük
kararlardan bir tanesi de 29 Ekim 1923 tarihinde o kadar zaman boyunca u?ra??n
sonuca erdi?i Cumhuriyet’in ilan? ve Gazi Mustafa Kemal’in Meclis’te yap?lan
oylama sonucunda onaylanarak Türk Devleti’nin Cumhurba?kan? seçilmesidir. Gazi
Mustafa Kemal Atatürk konu?mas?n?n birinde “Büyük Millet Meclisi, Türk
Milletinin as?rlar süren aray??lar?n?n özü ve onun bizzat kendisini idare etmek
?uurunun canl? bir timsalidir.”2 sözlerini sarf ederek
Meclis’in önemini bir kez daha göstermi?tir.

Türk
Milleti’nin ba??ms?zl???, hür ve refah bir ya?am u?runa yap?lan Kurtulu? Sava??
1.Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde al?nan do?ru kararlar ve büyük önder Gazi
Mustafa Kemal’in ba?ar?l? komutanl??? sonucunda gerçekle?mi?tir. Bu süreçte
al?nan kararlar içerisinde Türk milletinin ilk anayasas? olan Kanun-i Esasi’nin
20 Ocak 1920’de ilan edili?i de bulunmaktad?r. Bu do?rultuda 1.Türkiye Büyük
Millet Meclisi’nin aç?lmas?yla al?nan birçok karar Türk milletinin ba??ms?zl?k
sava?? sürecinde her zaman destekleyici ve millete yard?m niteli?inde olmu?tur.12
Mart 1921 tarihinde ?stiklal Mar??’n?n kabulü, 1 Kas?m 1922 y?l?nda saltanat?n
kald?r?lmas? al?nan bu kararlara örnek niteli?indedir.

Ankara
Mebusu Mustafa Kemal 24 Nisan 1920’de yap?lan ikinci toplant?n?n ard?ndan
oybirli?iyle Meclis Ba?kan? olmu?tur. Mustafa Kemal Meclis’in üzerinde hiçbir
güç ya da otoritenin olmad???n? vurgulad??? konu?mas?nda Meclis’in ne kadar büyük
ve önemli oldu?unu göstermi?tir.

Devlet’in
her aç?dan ba??ms?zl???n?n neredeyse elinden al?nd???, k?s?tland???
görülmekteydi ve ezelden beri hür ve ba??ms?z bir ?ekilde ya?ayan Türk
Milleti’nin bu k?s?tlamalar? esareti kabul etmesi gibi bir husus asla
dü?ünülmedi?inden büyük bir meclis olu?turulmas? karar? net bir ?ekilde
verilmi?tir. Sinop Mebusu ?erif Bey de yapt??? konu?mas?nda “Allah’?n
yard?m?yla milletimizin iç ve d?? tam ba??ms?zl??? dahilinde, gelece?i bizzat
düzenleyerek ve bütün dünyaya ilan ederek Millet Meclisini aç?yorum.”1 sözleriyle Meclis’in hangi
amaca hizmet edece?i konusundaki bütün bilgiyi duyurmu?tur.

19
Mart 1920’de bir genelge yay?nlayan Mustafa Kemal Ankara’da birçok yetkiye
sahip bir meclisin aç?lmas? gerekti?ini söylemi? ve ard?ndan hemen seçimlerin
yap?lmas?, 5 ki?i olmak üzere her sancaktan insanlar?n seçilmesi ve beraberinde
seçilen ki?ilerin en k?sa zamanda Ankara’ya gelmelerini istedi?ini beyan
etmi?tir. Ayr?ca Osmanl? Mebuslar Meclisi üyelerinin de ,e?er kaçabilirlerse,
Ankara’ya gelmelerini istemi?tir. 23 Nisan 1920 tarihinde büyük mücadeleler ve
u?ra?lar sonucunda Meclis’in aç?l???n? binlerce ki?i büyük bir co?kuyla
beklemi? ve ses getiren bir törenle aç?lm??t?r. Yap?lan törenin ard?ndan ilk
toplant? 115 temsilci ile birlikte yap?lm?? ve Meclis’in ilk aç?l?? konu?mas?n?
en ya?l? üye olan Sinop Mebusu ?erif Bey Meclis Ba?kan? oldu?u için gerçekle?tirmi?tir.

 

I. Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Aç?l???

 

“Kalem”
olarak da bilinen bu oda koridorun sonundad?r. Bu odada tutanak ve kanunlar
kalemleri, evrak ve yaz? i?leri kalemi, müdür, muavin, kâtip ve memurlar bir
arada bulunurlard?. Günümüzde ise bu odada sergilenenler milletvekilleri ve
TBMM memurlar?na ait mavzer, ?stiklal Madalyas?, maa? vesikas?, tespih,
?emsiye, kimlik belgesi gibi ki?isel e?yalard?r. Ba?ka bir vitrin de Atatürk’ün
bastonu, mavzeri ve farkl? dönemlerde kullanm?? oldu?u mühürlere ayr?lm??t?r.

Katipler
Odas?

 

Koridorun
sa??ndaki son oda olup, Meclis idare odas? olarak kullan?lm??t?r.

?dare
Odas?

 

Koridorun
sa? taraf?nda bulunan dördüncü odad?r ve TBMM’nin Birinci Döneminde Ba?kâtip
odas? olarak hizmet veren bu oda, günümüzde sunum odas? olarak kullan?ma devam
etmektedir.

Ba?katip
Odas?

 

Müzenin
alt kat? günümüzde foto?rafhane, eser depolar? ve sergi salonu olarak
kullan?m?na devam etmektedir.

Alt
Kat

 

Tarihte
çok önemli kararlar?n al?nd??? bu odada müzenin en de?erli ve özel
parçalar?ndan olan Cumhurba?kanl??? mührü zaman zaman bayramlarda ve özel
günlerde sergilenmektedir.

Koridorun
sa? taraf?ndaki ikinci oda olup, Mustafa Kemal Atatürk’ün yaver odas? ve
çal??ma odas? olarak kulland??? odad?r. ?lk hali bozulmadan günümüze kadar
gelen bu sade odada masa, hokka tak?m?, zil, telefon ve sehpa gibi objeler,
bununla birlikte kar??l?kl? olarak konumland?r?lm?? iki hal? pano
sergilenmektedir. Sol duvarda bulunan hal? pano üzerinde iki hilal aras?nda
Osmanl? Türkçesi ile “Gazi”, alt?nda “Mustafa Kemal Pa?a’ya” ve en altta da
“Müslümanlar ha?re (k?yamet) dek tazim (hürmet) etsin ad?na çün (çünkü)  feda-i can etti milletin imdad?na, Cemal 1338
Isparta” yaz?l?d?r. Sa? duvarda bulunan hal? pano üzerinde ise s?ras?yla y?ld?z
alt?nda “Allah”, ye?il renk hilal içinde “Ankara”, alt?nda “4 ?aban 1338”, onun
alt?nda “23 Nisan 1336”, büyük ye?il renk hilal içinde “Türkiye Büyük Millet
Meclisi” ve panonun sol alt kö?esinde de “Isparta” yaz?l?d?r.

Reis
Odas? (Meclis Ba?kan? Odas?)

 

Koridorun
sa? taraf?nda yer alan üçüncü odad?r. Bu salon dikdörtgen ?eklindedir ve
binan?n en büyük salonudur. ?lk haliyle te?hir edilen bu salon Genel Kurul
Salonu olarak kullan?lm??t?r. Duvarda Hulusi olarak bilinen hattatn?n Osmanl?
türkçesiyle yazd??? “Hakimiyet Milletindir” adl? yaz?s?, bu yaz?n?n
önünde Ba?kanl?k ve Divan Üyeleri kürsüsü, onun kar??s?nda ise Zab?t Kâtipleri
kürsüsü sergilenmektedir. Bu kürsünün yanlar?nda konunland?r?lm?? s?ralar
milletvekilleri için, kar??s?ndakiler Bakanlar Kurulu için dü?ünülmü?tür. Sol
tarafta bulunan balkon dinleyicilere, sa?daki balkon kordiplomatik elçi ve
elçilik görevlilerine, her iki balkonun alt k?sm? da bas?n temsilcilerine
ayr?lm??t?r. Salondaki kürsü Ankaral? bir marangozun hediyesidir. S?ralar Muallim
Mektebi (Ankara Ö?retmen Okulu) ve Ankara Mektebi (Atatürk Lisesi) taraf?ndan
getirilmi?tir. Resmi dairelerden büro malzemeleri, etraftaki kahvehanelerden
sac sobalar ve petrol lambalar tedarik edilmi?tir. Bu lambalar daha sonra
elektrikli hale getirilmi?tir. Millet egemenli?ine dayanan ilk Meclis Binam?z?n
temelleri bu ?ekilde, milletle birlikte at?lm??t?r. Ayr?ca salonda hokka
tak?mlar?, çan ve Atatürk büstü sergilenmektedir.

Meclis
Toplant? Salonu (Genel Kurul Salonu)

 

Binan?n
sol taraf?nda bulunan be?inci ve alt?nc? odalar Meclisteki idare odas? olarak
kullan?lm??t?r. Alt?nc? oda günümüzde müze idare odas? olarak kullan?ma devam
etmektedir. Odada ?stiklal Mar??m?z, Kurtulu? Sava??’na kat?lan komutanlar?n
foto?raflar?, Mudanya Mütarekesi, Lozan Bar?? Antla?malar? ile alakal?
belgeler, Ankara’n?n Ba?kent olu?u ve Cumhuriyetin ilan?yla ilgili görüntüler,
Mustafa Kemal’in Cumhurba?kan? seçildikten sonra meclisteki konu?mas? ve
Cumhurba?kan? iken çekilen foto?raf?, Mustafa Kemal’in kulland??? baston, mavzer
mühürler ile Mustafa Kemal’in Kurtulu? Sava??’nda kulland??? dürbün, üniforma
örnekleri, 23 Nisan 1920’de meclis binas?na as?lan Recep Peker imzal? bayrak,
Büyük Millet Meclisi’ne Han?mlar Esirgeme Derne?i’nin hediye etti?i üzeri
yaz?l? örtü sergilenmektedir. Ayr?ca birinci ve ikinci dönem mebuslar?na ait
foto?raflar, hüviyet vesikalar?, TBMM taraf?ndan mebuslara hediye edilen
mavzerler, istiklal madalyalar?, rozetler, belgeler ve özel hat?ra e?yalar?
sergilenmektedir.

?dare
Odas?

 

Yasa
tekliflerinin Anayasa’ya uygunlu?unun tart???ld??? bu oda koridorun sol
taraf?nda bulunan dördüncü odad?r. Odada ah?ap bir dosya dolab?yla birlikte
Te?kilat? Esasiye Kanunu’nun müsveddeleri ve ?stiklal Madalyalar?
sergilenmektedir. Kurtulu? Sava??’n?n son bölümü olan Büyük Taarruz foto?raf,
belge ve haritalarla detayl? bir ?ekilde gösterilmektedir. Odada Misak-?
Millîyi sembolize eden bir hal?, istiklal madalyalar?, Gazi Mustafa Kemal ve
arkada?lar?n?n Meclis balkonunda gösterildi?i bir ya?l?boya tablo
gösterilmektedir.

?er’iye
Encümeni Odas? (Anayasa Komisyonu Odas?)

 

Hal?n?n
üstünde güne? içinde Osmanl? Türkçesi ile “Türkiye”, orta k?s?mda “Büyük Millet
Meclisi Hükûmeti Müncelisi 23 Nisan 1336” ve en alt tarafta da aç?k bir kitap
üzerinde de “Bu yurdun ufkuna çökmü? siyah bulut y???n? uzunca bir geceden
sonra hep tebah oldu. Uyan uyan ebedi günlerin var ey millet. A?aran yere bak,
müjdeler sabah oldu.” yaz?l?d?r. Ayr?ca Misak? Millî s?n?rlar? da burada
gösterilmektedir. Odan?n içinde Mustafa Kemal’ in Ankara’ya geli?inin anlat?ld?
bir ya?l?boya tablosu mevcuttur. Meclisin aç?l??? dönemi, Sevr ve Lozan
anla?malar?ndan sonra Türkiye’nin durumu ve 1. ve 2. ?nönü muharebeleri
foto?raf, belge ve haritalarla anlat?lmaktad?r. Ayr?ca Kurtulu? Sava??’nda
kullan?lm?? telefon santral?, baz? harp de kullan?lan araç ve gereçler, Gümrü
Antla?mas?’nda Kaz?m Karabekir Pa?a’ya hediye edilmi? gümü? yemek tak?m?
sergilenmektedir.

Koridorun
solundaki üçüncü odad?r. Meclis Kulisi olarak olarak hizmet veren bu odan?n
ortas?mda Lozan Antla?mas?’n?n imzaland??? masa bulunmaktad?r. Odan?n sa??nda
Türk Bayra?? solunda da Isparta Hal?s? konumland?r?lm??t?r. Bu hal? Isparta
Mebusu Haf?z ?brahim Efendi’nin Meclise hediyesidir.

Dinlenme
Odas?

 

Koridorun
sol taraf?ndaki ikinci odad?r. Çe?itli konular?n tart???labildi?i bir toplant?
odas? niteli?i ta??yan bu odada Mondros Ate?kes Antla?mas?, Mustafa Kemal’ in
Samsun’a ç?k???, Erzurum ve Sivas Kongreleri gibi olaylar?n çe?itli nesne ve
modellemelerle anlat?lmaktad?r. Odan?n içinde su so?utmal? ve ?eritli makineli
tüfekler ile be? hat kapasiteli manuel telefon santrali, bir ?ifre makinesi,
manyetolu telefon, mors al?c? ve verici ile mors yaz?c? sergilenmektedir.

Encümen
Odas? (Komisyon Odas?)

 

Binan?n
giri?inde, koridorun sol taraf?ndaki odalar?n ilkidir. Bu oda hem icra
vekilleri heyeti odas?, hem de riyaset divan? odas? olarak kullan?lm??t?r. ?lk
hali korunarak sergilenen bu odada Sivas Kongresinde kullan?lm??, ba?kanl??a
ait olan masa, ortada konumland?r?lm?? ba?ka bir uzun masa ve sandalyeleriyle
sergilenmektedir. Odan?n duvarlar?nda Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Bakanlar
Kurulu üyelerinin foto?raflar? bulunmaktad?r.

Riyaset
Divan?-Bakanlar Kurulu Odas?

 

Bu
koridorda da çe?itli nesneler te?hir edilmektedir. Odalar? birbirine ba?lamakla
birlikte sergi niteli?i ta??yan bu koridor, binay? da genel anlamda ikiye
ay?rm??t?r. 1918-1923 y?llar?nda gerçekle?en olaylar kronolojik s?ra ile
ya?l?boya tablo, baz? objeler, foto?raf ve belgeler, harp silahlar? ve
modelleriyle koridorun solunda ve sol taraftaki odalarda sergilenmektedir.
Refik Epikman’?n “Atatürk Mecliste Konu?uyor” adl? ya?l? boya tablosu, “?kinci ?çtima”
isimli foto?raf üzerine bir kara kalem çal??mas? ile “Atatürk’ün Se?menler
Taraf?ndan Kar??lan???” (Saip Tuna), “O Gün” (Refik Epikman), “Çanakkale
Sava??” (Ruhi Arel) ve “Veda” (Hikmet Onat) adl? ya?l? boya tablolar te?hir
edilmektedir. Koridorun sa??nda ve sa? taraftaki odalarda ise birinci ve ikinci
dönem mebuslar?na ait Meclis çal??malar? ya?l?boya tablo, çe?itli objeler,
hat?ra e?yalar?, foto?raf ve belgelerle sergilenmektedir. Sa? duvarda
“Atatürk’ün Portresi” (N. Burun imzal?), “Türk Süvarilerinin Ak?n?” (Cevdet
Bilgi?in) adl? ya?l? boya tablolar; “?lk 
?çtima” isimli foto?raf üzerine bir kara kalem çal??mas?, Çanakkale
Abidesi önünde Atatürk’ü gösteren bir foto?raf ile “Çanakkale Sava??” (Mehmet
Sami Yetik) ve sava? konulu “Triptik” (Ruhi Arel) ya?l? boya tablolar te?hir
edilmektedir.

42
metre gibi uzun bir koridor bulunmaktad?r.

Koridor

 

Binan?n Bölümleri

?çerideki
kullanan malzemeleri inceledi?imizde tahta kullan?m? dönemin önemli
estetiklerinden oldu?u için çok ön plandad?r ve her mekana ve objeye
karakteristik özellikler kazand?rm??t?r. Alttaki resimde gördü?ümüz gibi arka
taraftaki uzun ve kubbesel ?ekildeki camlar ve onlar?n tekrar? etmesi yine
önemli bir tasar?m örne?idir. Uzun camlar olmas? içerinin do?al ????? çok iyi
bir ?ekilde kullan?lmas?na olanak sa?lam??t?r.

Meclisimizin
d?? mimarisine bakt???m?z zaman ise eski dönem Osmanl?’dan kalan esintiler
görebilmekteyiz. Kap?n?n üzerinde duran kubbesel yap? eski Osmanl? döneminden
bir örnek olarak gösterilebilir. Pencerelerin benzer ?ekilde tekrar etmesi
düzenli bir görsel devaml?l?k sa?lamaktad?r. Çat?daki ve çat? uzant?s?n?n
alt?ndaki süslemeler de  eski dönem süs
örnekleri içermektedir. Bunlar?n tekrar? da bir devaml?l?k sa?lamaktad?r.
D??ar?daki yüzeyi kaplayan ta?lar binan?n d?? yüzeyine de?i?ik bir karakter
katmakta ve insanlar?n ba?ka bir yüzey deneyimlemesinde öncü olmaktad?r. Ayr?ca
bu süsleme  ve tekrarlamalar? yine
mimar?m?z?n ne kadar tutarl? bir tasar?ma sahip oldu?unu belirtmektedir.

Plan?
daha yak?ndan inceledi?imizde ise yine her mekan?n birbirinden çerçeve ?eklinde
tasarland???n?  ve birbirinden
ayr?ld???n? görmekteyiz. Her odan?n kendi i?levlerine göre de?i?ik boyutlara
sahip oldu?unu sezebiliyoruz.

 

 

Mimari
özelliklerini konu?maya ba?larsak ilk olarak binan?n çizimlerini incelemek
zorunday?z. Ana planda görüldü?ü üzere modern mimarinin basit bir örne?ini
görmekteyiz. Bu demek oluyor ki  grid
yani çerçeve tasar?m?n? görebiliyoruz. Binan?n bölümlerini basit kareler
?eklinde ay?ran mimar?m?z binan?n ön k?sm?ndan binaya ana bir giri? sa?lam??.
Kap?n?n devam?nda kalan mekan ise insanlara geni? bir giri? ve yönleni?
sa?lamaktad?r. Odalar? bölen uzun iki koridoru fark etmekteyiz. Bu plan ayr?ca
bize binan?n simetrik bir yap?da oldu?unu gösteriyor.

Mimari
Özellikleri

Birinci
Türkiye Millet Meclisi günümüzde Kurtu?u Sava?? Müzesi olarak da bilinir.
Binan?n yap?m süreci ?u ?ekilde s?ralanabilir; binan?n projelendirme a?amas?nda
Enver Pa?a taraf?ndan vazifelendirilen Salim Bey, projenin yürütülmesi ad?m?n?
?ttihat ve Terakki F?rkas?’n?n Ankara mümessili Memduh ?evket Esendal, projenin
yap?m i?ini ise askeriyede görevli mimar Hasip Bey üstlenmi?tir. Hasip Bey
Kurtulu? Sava?? s?ras?nda hayat?n? kaybetti?i için binan?n kagir bölümünü
tamamlayabilmi?, çat? ve di?er k?s?mlar yar?m kalm??t?r. Ya?anan sava? bunal?m?
ve malzeme problemi binan?n yap?m sürecinde ayr?yeten etkili olmu?tur. Rivayete
göre Birinci Dünya Sava??’n?n ard?ndan Ankara’y? küçük çapta i?gal eden ?ngiliz
ve Frans?z askerlerinden bir Frans?z müfrezesi binan?n çat?s?n?n tamamlanmam??
olan bölümüne yerle?mi? ancak 27 Aral?k 1919 tarihinde Mustafa Kemal’in
Ankara’ya gelmesiyle binay? bo?altarak kaçm??lard?r. 23 Nisan 1920’de Türkiye
Büyük Millet Meclisi’nin aç?lmas? karar? verilmi?tir lakin meclisin
toplanabilmesi için ihtiyaç duyulan donan?m ve büyüklü?ün kar??lanamad???
görülmü?tür ve bu ko?ullar?n alt?nda yar?m kalan bina in?as? ?ttihat ve Terakki
F?rkas?’n?n Kulüp Binas?n?n Meclis binas? maksad? do?rultusunda kullan?m?na
karar k?l?nm??t?r. Binan?n onar?m? ve tamamlanmas?nda ise birinci dönem Bursa
mebusu olarak görevli Necati Bey rol oynam??t?r. Binan?n tamamlanmas? ise
halk?n büyük ölçüdeki katk?lar? ve çabalar?yla gerçekle?mi?tir. Baz? kesimler o
zamanlarda Ankara’da ticaret ile u?ra?makta olan Koç ailesinin de meclis
binas?n?n yap?m?na yard?mda bulundu?unu belirtir. Kaynaklarda geçen ?ekli ile
binan?n kiremitleri çevre evlerden ve günümüzde Cumhuriyet ?lkö?retim Okulu
olarak kullan?lan Ulucanlar’da bulunan Numune Mektebi’nden getirilmi?tir. 15
Ekin 1924 tarihine kadar kullan?lan bina ileriki zamanlarda Cumhuriyet Halk
F?rkas?’n?n genel merkezi olarak i?levini sürdürmü?tür. Ayr?yeten ilgili
dönemde k?sa bir süre için Hukuk Mektebi olarak varl???n? sürdürmü?tür. 1952
y?l?na gelindi?inde ise o zamanki ad?yla Maarif Vekaleti olan Milli E?itim
Bakanl???’na b?rak?lm??t?r. 1957 y?l?nda ise Bakanl?k Komisyonu’nun karar?yla
müzeye dönü?türülmesi karar? al?nm?? ve yap?lan çal??malarla birlikte 23 Nisan
1961 tarihinde Büyük Millet Meclisi Müzesi ad? alt?nda halk?n ziyaretine
aç?lm??t?r. 1981 y?l?nda Atatürk’ün do?umunun 100.y?l? kutlamas? dahilinde
Kültür ve Turizm Bakanl??? Eski Eserler ve Müzeler Genel Müdürlü? taraf?ndan
yenileme ve te?hir tanzim çal??malar? neticesinde 23 Nisan 1981 de Kurtulu?
Sava?? Müzesi olarak tekrardan halk?n ziyaretine aç?lm??t?r.

 

I. Türkiye Büyük Millet Meclisi Binas?n?n
Yap?m Süreci