1.           KAPAS?TE
TANIMI VE ÖLÇME ÖLÇÜTLER?

 

??letmeler, her zaman  hem stratejik misyonlar?yla tutarl? bir
?ekilde, hem de mevcut ve gelecekteki talebi zaman ve miktar aç?s?ndan
kar??lamak için yeterli kapasiteye ihtiyaç duyar. ??letmenin üretim becerisine
Kapasite denir. Bir i?letmede belli bir dönemde ula??labilecek ç?kt? miktar? ve
ya belli bir dönemde kullan?lan üretim faktörleri ?eklinde tan?mlanabilir.Kapasite
üretim i?lemler yönetimine ili?kin birçok karar üzerinde k?s?t olu?turmaktad?r.(
ÜRETEN,1999, s.287)

??letmeler gün içerisinde 8, 16 veya 24 saat
çal??maktad?rlar. Gün içerisinde belli bir  üretim seviyesine ula??labilmek için, günde 8
saat çal??an bir i?letmenin, günde 24 saat çal??an bir i?letmeden üç kat daha
büyük olmas? gereklidir. Ayn? ?ekilde, tesisler üretim faaliyetleri haftada 5,
6 veya 7 gün sürdürebilirler. Çal???lan lar?n saat say?s? artt?kça, belli bir
üretim seviyesine ula?mak için gerekli makine araç-gereç say?s? dü?er. Bunun
yan?s?ra, küçük bir tesisin yo?un bir ?ekilde kullan?lmas?yla birim ba??na
dü?en genel gider pay?  azal?r.

 

1.1.     KAPAS?TE
TANIMI VE ÖNEM?

 

Bugün i?letmecilikte üzerinde durulan önemli
konulardan biride  1920’lerden sonra
kullan?lmaya ba?lanan “Kapasite” konusudur. Üretim planlamac?lar?n?n  görü?lerine göre “kapasite” kavram?ndan,
üretilecek yap?n?n nicelik, teslim zaman? ile kazanç ya da sosyal gereksinmenin
kar??lanmas?ndaki düzeyi anla??lmaktad?r .( DEM?R, 5. Bask?, s.104)

Ayr?ca Kapasiteni bir üretim oran? veya belirli bir
zaman içindeki üretim miktar? olarak da tan?mlaya biliriz.( KOBU,8.Bask?,
s.222) Bu tan?mlamalar basit ve k?sa olmas?na ra?men uygulamada pek çok sorunlarla
 kar??la??rlar.Sistemin fiili üretiminin
maksimum üretimine oran? söz konusu oldu?u zaman , kapasitenin üretim oran?
olarak ölçülmesi gerekir.Maksimum üretim fiziksel yap? ile ilgilidir ve
buyüzden kolay belirlenebilir. Fakat fiili üretim çe?itli faktörlerin etkisi
alt?nda de?i?ir ve etkin kay?t sistemlerinin modern yöntemlerle analizi
sonucunda bu de?i?ikli?in özellikleri ortaya ç?kar?labilir.

Üretim sisteminin pazara tepki h?z?n? kapasite belirler.Ayn?
zamanda  maliyet yap?s?n?, kaynaklar?n
verimlili?ini, teknoloji düzeyini, stok politikalar?n?, insan gücü
ihtiyaçlar?n? ve mü?teriye verilecek hizmet düzeyinide Kapasite belirler.

A??r? kapasite ya da dü?ük
belirlenmi? kapasite düzeyleri bir tak?m sorunlara neden olacakt?r. Minimum belirlenmi?
kapasite, tesislerin kullan?m oran?n?n yüksek tutulmas?n? sa?layacakt?r ve
yat?r?m üzerinden getiriyi yükseltecektir. Ancak, bu kapasite düzeyi, belli
dönemlerde talebin kar??lanamamas?na neden olacakt?r.Bu zaman mü?teri memnuniyetsizli?i
olacak, mü?terilerin bir k?sm? kaybedilecek, pazar pay? küçülecek, i?letmenin
rekabet gücü ise dü?ecektir. Ç?kt? hacmini artt?rma çabas? sonucunda yetersiz
kapasitenin kaliteyi olumsuz yönde etkilemesi de söz konusu olabilecektir.

Genellikle pratikte üretim programlama faaliyetini kapasite
ile birbirinden ayr?lmazlar. Üretim programlamas? a?amas?nda yap?lan hatalar
bir kapasite problemi olarak alg?lanmaktad?r. Sürekli programlamada güçlükleri
yaratan sebep yetersiz kapasitedir. Ancak gerçekte, kapasite genel olarak
üretken kaynaklar?n ele geçirilmesiyle ilgili faaliyetlerdir. Bunlar?n
kullan?m?n?n zamanlanmas?yla ilgili faaliyetler ise  üretim programlamas? alan?na aitdir.  (MERED?TH,4.Bask?,
NewYork, 1992,s.180)

Büyük yat?r?mlar gerektiren kapasite kararlar?,
kullan?lacak teknolojiye ait stratejik karalarla yak?ndan ilgilidir. Yat?r?m üzerinden
elde edilecek yararlar i?letmelerde önemli bir kriterdir. Bu yüzden, kapasite
planlama kararlar?n?n yol açt??? maliyetler ve sa?layaca?? yaralar titiz bir
?ekilde de?erlendirilmelidir.

??letme yöneticilerinin kapasite kavram?yla yak?ndan
ilgilenmesinin bir çok nedeni vard?r. Öncelikle, mevcut ve gelecekteki talebi
kar??lamak için kapasite planlamas?na ihtiyaç duyarlar. ?lave olarak, tesisdeki
makinelerin bak?m maliyetleri ve i? ak??? da üretim kapasitesiyle yak?ndan ilgilendirir.
Üretim verimlili?ini etkileyen faktörlerden biride bu durumdur. Son olarak,
önceden belirlenen üretim kapasitesi karl? bir yat?r?m yapabilmek için büyük
önem ta??r. ??letme yöneticileri rasyonel bir yat?r?m gerçekle?tirebilmek,
yat?r?m maliyetleriyle yat?r?m gelirlerini dengeleyebilmek için kapasite
seçimini dikkatli bir ?ekilde yapmal?d?rlar.

Kapasite planlama mevcut kapasite düzeyinin belirlenme
süreci olup, ?u sorular? ele al?r.

Bunlar:

 

1.     
Ne
tür kapasiteye gereksinim var ?

2.     
Ne
miktarda gereksinim var ?

3.     
Ne
zaman gereksinim var ?

 ?ster yeni kurulacak
i?letmelerde istersede faaliyet halinde olan i?letmelerde kapasite ile ilgili kararlar
verilecektir. Yani ya kapasite planlamas? yada kapasite de?i?ikliyine ba? vurulur.
Kapasite planlama karar?n?n verilirken dikkate al?nacak hususlar bunlard?r :

 

·        
Mevcut
kapasitelerin de?erlendirilmesi

·        
Gelecekteki
kapasite düzeyinin tahmin edilmesi

·        
Kapasiteyi
etkileyecek faktörlerin belirlenmesi

·        
Kapasite
alternatiflerinin finansal, ekonomik ve teknolojik yönden de?erlendirilmesi ve
kar??la?t?r?lmas?

·        
??letme
amaçlar?na uygun olan kapasitenin seçimi

 

Üretim kapasitesi üç faktöre göre anlam kazanmaktad?r.
Birincisi i?letmenin üretim faaliyetlerinde kulland??? üretim faktörleridir.
?kincisi bu faktörlerin kullan?lmas? sonucu elde edilen üründür. Üçüncüsü ise
bütün bu üretim çabalar?n?n ve faaliyetlerinin belirli bir zaman dilimi
içerisinde meydana getirilmesidir. Buna göre kapasite , i?letmenin, belirli bir
süre içerisinde üretim faktörlerini rasyonel bir biçimde kullanarak meydana
getirece?i üretim miktar?d?r.( TATAR, Adana, 1976, s.143)